zaterdag 23 september 2017

Zoogdieren, systematiek, diergedrag

Verslag 20 september 2017 Module 3: Dieren



Joop Verburg zorgt er voor, dat iedereen op tijd zijn plaats inneemt. Na een
korte toelichting, over het programma van vanavond, stelt hij gastdocent Aaldrik
Pot aan ons voor en geeft hij het woord aan Jacobien.
Met de ogen dicht starten wij haar Natuurmoment. Ieder krijgt een klein
voorwerp in de hand en neemt de tijd om op de tast het onderwerp te verkennen.
Blindelings hebben velen in de gaten, dat ze met een eikel te maken hebben. Met
open ogen worden ervaringen zoals 'scherpe punt, glad, hard…..' gedeeld, waarna
andere (jeugd)herinneringen de revue passeren. Inzameling van vele kilo’s tegen
lichte betaling, fluitje, eekhoorntjes, ree en muizen worden genoemd en
natuurlijk volgen er lachsalvo’s op de uitroep: 'Eikel!' Vol lof spreekt Ronny
over deze belevenis van verwondering.
Geert deelt een geheel andere ervaring met ons. Een verzameling veren van één
duif duidt op een drama, dat zich heeft afgespeeld op zijn adoptieterrein. Wat
voor mij aanvankelijk als nieuw schrijfgerei aanvoelde, verandert gedurende het
gruwelijke verhaal over de jager. Zachtjes aai ik de veer glad. Bijna voelbaar
vertelt hij, hoe de havik vanuit een duikvlucht met zijn dodelijke klauwen van
koolmees tot fazant kan killen. Dit natuurmoment over de 'stille rover' gaf een
hele andere beleving.
Een bevlogen Aaldrik Pot, werkzaam bij Staatsbosbeheer, biedt al bij voorbaat
zijn excuses aan voor een verhaal over Zoogdieren en hun sporen, dat niet
volledig kan zijn. Een korte schets over de opzet van zijn presentatie wordt
gegeven.
  • Het historische landschap
  • Ecologie en indeling
  • Families
  • Onderzoek en spoorzoeken
Pauze
  • Marterachtigen
  • Puzzelen met sporen
In een korte inleiding vertelt Aaldrik over zijn vele interesses, onderzoeken
en activiteiten. Hij is mede auteur van 'De onsterfelijke nachtegalen' en het
binnenkort te verschijnen 'Prentenboek' en schrijft op
blog.natuurspoor.com
. Enkele tips voor een goede uitrusting (PSU) worden gegeven. Tips voor boeken
zijn te vinden op blz. 144 van onze IVN NGO-map.
Zijn beschrijving geldt voor Nederland en de zoogdieren.
Het historische landschap
160 miljoen jaar geleden was het eerste zoogdier een soort muis.  13000
jaar geleden waren hier vlak na de ijstijd rendieren en poolvossen.  11000
jaar geleden leefden bruine beer, bever en eland op een soort 'taiga'. 9000 jaar
geleden kwamen veel grote den en berk voor, een oerbos, waar wolven en oeros hun
leefgebied hadden.
7000 jaar geleden was er een bosparadijs met een dichte begroeiing van eik en
linde waar wilde paarden, wisent, wolf en misschien lynx zich thuis voelden.
5000 jaar geleden kwam de invloed van de mens door stedenbouw, akkers en vee.
Van jager werd de mens boer. Loofvoeder vermeerderde en de linde nam sterk af.

Dankzij pollenanalyse van Louwe Kooijmans en oude atlassen is duidelijker
geworden waardoor het verloop van (zoog)dieren is gekomen.
Ecologie en indeling
De voedselpyramide (eten en gegeten worden) waarin bottom up gedacht wordt
lijkt een te simpele voorstelling van zaken, ook al staat deze theorie in vele
biologieboeken. In een filmpje 'Hoe wolven de rivier veranderen' opgenomen in Yellowstone National Park wordt het principe van ‘tropic cascades’ duidelijk
gemaakt. Wolves kill, but give life. De jager biedt nieuwe kansen voor
diversiteit in bossen, rivieren en bewoners.

How Wolves Change Rivers

In Nederland wordt onderzocht in hoeverre de sleuteldieren wolf en edelhert
biodiversiteit kunnen bevorderen.  In de IVN NGO map worden egels, mollen,
vleermuizen, knaagdieren en vossen genoemd. Aaldrik Pot geeft een ander
overzicht van de ongeveer 50 soorten zoogdieren die in Drenthe voorkomen. Van
diverse ordes worden enkele families besproken.
  • Insecteneters egel, mol en spitsmuis
  • Haasachtigen haas en konijn
  • Knaagdieren eekhoorn, beverachtigen, bever, muizen
  • Roofdieren hond-, kat- en marterachtigen.
Met name over de marterachtigen, zoals otter, das, wezel, hermelijn, bunzing,
boom- en steenmarter kan Aaldrik boeiend vertellen. Dat het lastig is om steen-
en boommarter uit elkaar te houden zijn blijkt uit enkele voorbeelden. Bij een
steenmarter staan de oren duidelijk ver uit elkaar en de neus is rose. Een
boommarter heeft een zwarte neus en de oren raken elkaar bijna bovenop de
schedel. Abrupt moet Aaldrik zijn betoog onderbreken voor een welverdiende
pauze.



Evenhoevigen holhoornig, hertachtig en zwijnen



Een voorbeeld van een uitgebreide ordening is:

Orde-evenhoevig; Familie-herten; Geslacht-capreolus; Soort-ree

Zeer toevallig dat Harmen zijn Vijfminuten praatje na de pauze hierover gaat
houden. Ook al worden we even op het verkeerde been gezet door een vol kratje
bier (ongeveer het gewicht van een ree). Een dier dat voornamelijk met eten en
rusten bezig is, doordat hij licht verteerbaar voedsel eet. In april en mei
toont de ree meer activiteit.

Na dit korte intermezzo hervat Aaldrik zijn verhaal over roofdieren en
evenhoevigen. In vogelvlucht geeft hij een opsomming van Onderzoek en
spoorzoeken naar zoogdieren:
  1. Posten, observeren, protocolleren
  2. Struinen en oral research
  3. Inloopvallen voor muizen
  4. Cameravallen voor grotere zoogdieren
  5. Temperatuurloggers en boomcamera’s
  6. Sporen onderzoek
  7. Verkeersslachtoffers- en braakbalonderzoek
Bij het determineren van sporen en de verslaglegging dien je je af te vragen,
wat het dier hier deed en waarom. Probeer daarbij niet te snel conclusies te
trekken, maar omschrijf je waarneming zorgvuldig.
Nog twee tips: In Havelte is een sporen walhalla en op internet is
www.extrabushcraft.nl
van René Nauta interessant. Helaas is er geen tijd meer voor de praktijk
Puzzelen met sporen Time flies…..



Verslag Marian Brouwer

Geen opmerkingen:

Een reactie posten